donderdag 14 mei 2020

Maarten 't Hart - De nachtstemmer

Wie al meer van Maarten 't Hart las, kent onder tussen de ingrediënten: Klassieke muziek, de Bijbel en het geloof, de natuur, Maassluis en orgelmuziek. Ook in De nachtstemmer komen ze allemaal ruim aan bod.

Het verhaal

Eind jaren tachtig van de vorige eeuw krijgt een Groningse orgelstemmer de opdracht een beroemd kerkorgel te stemmen in een Zuid-Hollands havenstadje. Hij komt terecht in een wonderlijke wereld, bevolkt door eigenaardige, merendeels xenofobe dwarsliggers wier liefste bezigheid het is zowel elkaar als mensen van buiten ertussen te nemen. De stemmer maakt kennis met een Braziliaanse weduwe en haar eigenaardige dochter die zich ontpopt als een vaardige helper bij het stemmen. Dankzij de weduwe en haar behulpzame dochter raakt de stemmer echter in grote problemen die uiteindelijk, tamelijk onverwacht, toch nog opgelost lijken te worden. (Achterflap)

Het orgel

Het stemmen van een pijporgel is een moeizaam werk, dat een scherp gehoor, omzichtigheid, spierbeheersing, logisch denken, zin voor praktisch handelen en bij dit alles geduld en uithoudingsvermogen van een stemmer vergt. Alleen in een ruimte waar het volkomen stil is en met een vaardige helper bij de klavieren kan hij zijn taak naar behoren verrichten en bij een groot orgel en gunstige klimaat omstandigheden ook voldoening hebben van zijn werk.
Uit: A.P. Oosterhof en A. Bouwman, Orgelbouwkunde.

In dit citaat, voor in het boek, staat in een notendop alles wat een rol speelt in het verhaal dat Maarten 't Hart er omheen geweven heeft. De hoofdpersoon, Gabriël Pottjewijd, is een schuchtere weduwnaar die vanuit zijn woonplaats in Noord-Groningen veelal Duitse orgels stemt. Hij wordt er steeds hoffelijk ontvangen en krijgt er de gelegenheid zijn werk in alle rust te doen. Als hij uitgenodigd wordt voor het stemmen van een groot Garrels orgel in een Zuid-Hollands havenstadje is hij zo enthousiast, dat hij toestemt. Ondanks de enorme afstand, die per trein wordt afgelegd en uitgebreid beschreven. De omstandigheden waaronder hij in het stadje moet stemmen zijn echter verre van ideaal.

In de loop van het verhaal krijgt de lezer les in alles wat met kerkorgels te maken heeft: van de namen van de bouwers tot die van de registers. En van de wijze van stemmen  tot  de problemen die zich daarbij voor kunnen doen, vooral wat betreft omgevingsgeluid en bereikbaarheid van de onderdelen die afgesteld moeten worden. Dat hij meteen ook het verzoek krijgt het kleinere Seiffert orgel van een andere kerk te stemmen biedt de mogelijkheid om ook dat te beschrijven. 

De stad en het geloof

Hoewel nergens genoemd, speelt ook dit verhaal weer in Maassluis. De straatnamen zullen de trouwe lezers bekend voor komen. Het Garrels orgel staat in de Grote kerk en het Seiffert orgel in de Immanuël kerk van Maassluis. De bewoners van de stad komen er zoals gewoonlijk niet best vanaf. Niet alleen zijn ze xenofoob, maar ook zijn het vreemde types en uiterst gelovig. Dat schept de mogelijkheid voor 't Hart om Gabriël in discussie te laten gaan over allerlei ongeloofwaardige Bijbelverhalen met de Mannenbroeders in het café en om met een dominee over zijn geloofsafvalligheid te spreken.

De Braziliaanse weduwe is ook een buitenstaander gebleven in het stadje. Haar dochter Lanna blijkt een geweldige hulp. Het licht autistische meisje en Gabriël kunnen het uitstekend vinden. Dat overtuigt de moeder dat hij een goede man is, want in het stadje wil elke man haar versieren, maar behandelen ze haar dochter als een gestoorde. Dat ze hem thuis uitnodigt voor het eten valt op en zal voor problemen zorgen.
Grappig detail is verder nog dat hij de weduwe die redelijk Nederlands spreekt maar Portugees als moedertaal heeft, wil paaien door Portugees met haar te spreken. Hij koopt daartoe een Portugese Bijbel van een (uiteraard) extravagante bijbelverzamelaar. Omdat hij de Bijbel woord voor woord uit zijn hoofd kent, kan hij die gebruiken om een andere taal te leren. In een interview met 't Hart blijkt dat hij thuis zelf ook een verzameling Bijbels in vreemde talen heeft.

Muziek en natuur

Uiteraard komt ook de klassieke muziek geregeld aan bod en tijdens uitstapjes op de fiets worden planten en vogels benoemd. Dat 't Hart zelf ook orgels bespeelt, zal ongetwijfeld meegespeeld hebben om dit verhaal te willen schrijven.

Kortom: alle thema's komen weer aan de beurt. Het verhaal dat er omheen geweven is, is onderhoudend, heeft humor en is spannend. Maar hoewel ik terloops veel geleerd heb over orgels was het af en toe wel een beetje teveel van het goede naar mijn zin.

Leuk om te weten: de naam Pottjewijd is niet alleen een echte Goniningse naam,  maar Geert Jan Pottjewijd heeft ook enkele uitgebreide websites gemaakt over orgels!

Maarten 't Hart - De nachtstemmer. Amsterdam, De Arbeiderspers, 2019. Geb.,  320 pg., isbn:9789029540377.

© Jannie Trouwborst, mei 2020.

vrijdag 8 mei 2020

Thomas Rosenboom - Zoete mond

In 2013 verbleven wij een weekje in Bilthoven. We pasten er op de poesen en het huis van een oudere dame met een voorkeur voor Nederlandse literatuur. De boekenkast stond vol met bekende titels, de meeste ervan had ik al gelezen. Maar nog nooit iets van Thomas Rosenboom. En hoewel ik niet van dikke boeken houd, besloot ik het er maar op te wagen en pakte Publieke werken uit de kast. En het ongelooflijke gebeurde: eenmaal begonnen met lezen, kon ik het maar moeilijk wegleggen. Ik heb ervan genoten en verheugde me op de film die er van zou verschijnen. Die viel me toch een beetje tegen, maar al met al heeft Publieke werken zo'n goede indruk nagelaten dat ik later dat jaar, tijdens een oppasvakantie in Bellingwolde, bij een boekenstalletje langs de weg Zoete mond kocht, net zo'n dikke pil.

Maar zoals dat vaker gaat met impulsaankopen: het boek kreeg bij thuiskomst een plekje in de boekenkast en bleef daar jaren ongelezen staan. Tot ik, vreemd genoeg tijdens een periode dat ik lezen en bloggen even niet meer zag zitten, deze dikke pil te voorschijn haalde en vrij gemakkelijk uitlas, zij het met wat minder plezier, dan Publieke werken. Zoete mond werd genomineerd voor De Gouden Uil, stond in de Volkskrant op nummer 2 van de beste romans van het decennium en in NRC Handelsblad in de top drie van beste boeken 2009. Zo enthousiast ben ik niet. Ik denk dat het een kwestie van smaak is.

Waar gaat het over?

Wanneer dierenarts Rebert van Buyten in 1965 naar Angelen verhuist, brengt hij onder de kinderen een golf van dierenliefde teweeg. Door het stijgen van zijn roem stoot hij onbedoeld de andere beroemdheid van het dorp van zijn voetstuk: Jan de Loper, een dwangmatige grappenmaker. Naarmate de mooie Laura Banda het vaker over de laatste heeft, neemt bij Rebert de afkeer van de man toe tot een welhaast onbedwingbare obsessie. Hij zint op een zoete wraak.
Weergaloos schetst Thomas Rosenboom de rivaliteit tussen twee buitenstaanders in een dorpje aan de Rijn in een afwisselend feeërieke en beklemmende roman over verlangen en verlies.
Waar een wit dier verschijnt begint de mythe.(Flaptekst).


Bijzondere personages

Thomas Rosenboom heeft het talent om van twee ogenschijnlijk gewone mensen bijzondere figuren te maken door het aandikken van bepaalde eigenschappen. Maar waar in Publieke werken de beide hoofdpersonen aparte figuren zijn, met onrealistische dromen, zijn de twee mannen in dit boek bijna absurd te noemen. Daarom was het gemakkelijker destijds mee te voelen met de Amsterdamse Walter Vledder, die koppig weigert zijn huisje te verkopen voor de bouw van het Victoria Hotel en zijn neef de Hoogeveense Christof Anijs die zich het lot aantrekt van de veenarbeiders in de omgeving. Beiden werken zich in de nesten. Je ziet het aankomen en blijft gevangen in het duidelijk onontkoombare debacle.

De twee belangrijkste figuren in Zoete mond zijn meer dan apart. Met name Jan de Loper, de dwangmatige grappenmaker, is een absurde figuur. Hij roept irritatie op, niet alleen bij de hoofdpersoon Rebert van Buyten, maar ook bij mij als lezer. Maar misschien is dat de bedoeling van de schrijver, om beter met Rebert mee te kunnen leven.

Door het perspectief van het verhaal bij Rebert te leggen, krijgen we als lezer een duidelijk beeld van het innerlijk van dit personage: zijn ontwikkeling, zijn drijfveren en zijn geestelijke gesteldheid. Daarbij is mooi te zien hoe iemand een buitenkant kan tonen die niet bij zijn innerlijk past. 

Historische feiten

In Publieke werken maakte Rosenboom gebruik van historische feiten. In het huidige Victoria Hotel zijn de twee huisjes nog in de gevel te zien. En voor neef Anijs gebruikt hij de biografie van de Hoogeveense apotheker Radijs. Ook in Zoete mond maakt hij gebruik van de geschiedenis. Allereerst speelt het verhaal in de jaren 60, een periode die gaaf weergegeven wordt. Voor mij in elk geval goed herkenbaar. De witte walvis die de Rijn op zwemt en ook een belangrijke rol heeft in het verhaal is geen verzinsel. (Ik moest er aan denken toen onlangs een dolfijn de haven van Amsterdam in zwom en niet meer weg wilde). Voor de dierenartsenij heeft Rosenboom gebruik gemaakt van de Doctor Vlimmen- streekromans van Anton Roothaert. En de romanfiguur Jan de Loper is geïnspireerd op de biografie van Kees de Tippelaar, een heer op stand uit Breukelen die zijn leven besteedde aan wandelen, practical jokes en naastenliefde.

Wat ik er van vond

Een dikke pil, ik schreef het al. Te dik voor mij dit keer. Sommige stukken vond ik veel te veel uitgesponnen, de fascinaties van Rebert bleven herhaald worden. Het was veel minder spannend dan Publieke werken en meeleven met een hoofdpersoon, wat toch wel prettig is in een roman, lukte niet echt. Zelfs begrip opbrengen was niet goed mogelijk. Mij viel het dus een beetje tegen, vooral in vergelijking met Publieke werken.

Dat recensenten er anders over denken kun je o.a. lezen in deze  uitgebreide analyse van Jeroen Vullings in Vrij Nederland. Misschien zou ik het dus nog een keer moeten lezen, maar dat is met deze dikke pil te veel gevraagd.

Thomas Rosenboom - Zoete mond. Amsterdam, Querido, 2009. Pb., 550 pg., isbn:9789021437170.

© Jannie Trouwborst, mei 2020.


vrijdag 1 mei 2020

AUTEURSINDEX

A.
Abdolah, Kader - De reis van de lege flessen
Aboutaleb, Ahmed - Droom & Daad
Accord, Clark Bingo!
Adriaanse, Bette - Post voor Rus Ordelman
Akkermans, Ilse Bestemming Soerabaja
Amatmoekrim, Karin- Het gym
Amatmoekrim, Karin - De man van veel
Ambrosio, Charles D' - Het dodevissenmuseum
Anema, Karin De groeten aan de koningin
Armando - We waren zo heerlijk jong: Duitse herinneringen 
Assenede, Diederic van - Floris ende Blanchefloer

B.
Baas, Frederik - Dagboek uit de rivier
Baas, Frederik - Herberekening
Baaijens, Arita - Paradijs in de polder
Baaijens, Arita - Zoektocht naar het paradijs
Bakker, Gerbrand - Boven is het stil
Bakker, Gerbrand Gras, om languit op te liggen
Bakker, Gerbrand - Jasper en zijn knecht (deel 1)
Bakker, Gerbrand - Jasper en zijn knecht (deel 2)
Bakker, Gerbrand Juni
Bakker, Gerbrand - Knecht, alleen
Bakker, Gerbrand - De 3 bestaat niet
Bakker, Gerbrand De omweg
Bakker, Gerbrand - Perenbomen bloeien wit
Bakker, Gerbrand Perenbomen bloeien wit (oorspr. jeugdversie)  
Bakker, Gerbrand - Populierensap 
Bakker, Gerbrand - Rotgrond bestaat niet
Bakker,Gerbrand Winterboek
Beeck, Griet op de - Kom hier dat ik u kus
Belcampo - De ideale dahlia
Benali, Abdelkader - Mijn broer en ik
Benzakour, Mohammed - Yemma
Benzine, Rachid - Nour, waarom zag ik het niet aankomen?
Bergen, Annegreet van Gouden jaren
Bernlef - Buiten is het maandag
Bernlef - Een onschuldig meisje
Bernlef - De pianoman
Biesheuvel, Maarten Eva's keus
Biesheuvel, Maarten Een overtollig mens
Blaauwendraad, Catharina Beroepsgeheim
Blom, Lilian - De tuinkamer
Boekwijt, Naomi Rebekka Pels
Boogers, Alex - Alleen met de goden
Boogers, Alex - De lezer is niet dood
Boogers, Alex - Wanneer de mieren schreeuwen
Bos, San - Je moet wat
Bours, Jos - De jongens van het glaspaleis
Bouwman, Roelof en Henk Steenhuis - Wij van de HBS
Bregman, Rutger en Jesse Frederik - Waarom vuilnismannen meer verdienen dan bankiers
Breij, Claudia de - Neem een geit
Brenters, Marlies - Overzee
Bril, Martin De Franse slag
Brijs, Stefan De engelenmaker
Brijs, Stefan - Post voor mevrouw Bromley
Brijs, Stefan Twee levens. Een kerstnovelle
Broeckhoven, Diane - De buitenkant van Meneer Jules
Broeckhoven, Diane - De poppendokter
Broekhoven, Diane - Niemand heeft het gedaan
Broeckhoven, Diane - Reiskoorts
Broekhuysen, Laura - Winter-IJsland
Brouwers, Jeroen - Bezonken rood
Brouwers, Jeroen - Sire, er zijn geen Belgen
Brugmans, Jorien Kleine leegte/Grenzen
Bruijn, Cor - De voetreis naar Sneek
Buddingh', Hans De geschiedenis van Suriname
Büch, Boudewijn - De kleine blonde dood
Bussemaker, Jet - Ministerie van Verbeelding
Buwalda, Peter - Bonita Avenue

C.
Campert, Remco Al die dromen al die jaren
Campert, Remco Alle dagen feest
Campert, Remco Familie-album
Campert, Remco Gouden dagen
Campert, Remco James Dean en het verdriet
Campert, Remco Hotel de Nord
Campert, Remco Kus zoekt mond
Campert, Remco - Licht van mijn leven
Campert, Remco Een liefde in Parijs
Campert, Remco Het satijnen hart
Campert, Remco Sombermans actie
Campert, Remco - Te vroeg in het seizoen: autobiografische schetsen
Campert, RemcoTijd duurt één mens lang/Nieuwe herinneringen
Campert, Remco - Verloop van jaren
Campert, Remco Vrienden, vriendinnen en de rest van de wereld
Campert, Remco - Zonder roken bij mij geen poëzie
Casteren, Joris van - Het station
Christie, Agatha Kerst met Poirot
Claudel, Philippe Grijze zielen
Claudel, Philippe - Het kleine meisje van meneer Linh
Claudel, Philippe - Het verslag van Brodeck
Claudel, Philippe - Rivier van vergetelheid
Claudel, Philippe - Tot ziens meneer Friant
Coevering, Ricus van de - Noordgeest
Coevering, Ricus van de Sneeuweieren
Craemer, Ann de - Kwikzilver

D.
Daisne, Johan - De trein der traagheid
Dagblad van het Noorden - Ik wacht: 101 verhalen uit het aardbevingsgebied
Dalhuisen, L. - Geschiedenis van Suriname 
Daniëls, Wim - De tambour-maître
Deckwitz, Ellen - Olijven moet je leren lezen
Dieltiens, Kristien - Kortgeknipt
Dievel, Louis van - De laatste ronde
Dievel, Louis van - Landlopersblues
Dis, Adriaan van - Indische duinen
Dis, Adriaan van - In het buitengebied
Dis, Adriaan van Nathan Sid
Dis, Adriaan van - Onder het zink - Un ABécédaire de Paris
Dis, Adriaan van - De wandelaar
Dorrestein, Renate - De blokkade
Dorrestein, Renate - Het geheim van de schrijver
Dorrestein, Renate - Laat me niet alleen 
Dorrestein, Renate De leesclub
Dorrestein, Renate - Noorderzon
Dorrestein, Renate - Weerwater
Dorrestein, Renate - Zeven soorten honger
Dorrestijn, Hans  - Dorrestijns Natuurgids
Driel, Joost van - In het museum
Driel, Lo van De kwestie Jobse
Driessen, Martin Michael - De pelikaan
Driessen, Martin Michael - Rivieren
Dullemen, Inez van Maria Sibylla Merian

E.
Ekiz, Fidan - Hoe lang nog zwijgen?
Elias, Bettie - De lege schommel
Elsschot, Willem Een ontgoocheling/Het dwaallicht
Elsschot, Willem Tsjip/De Leeuwentemmer
Elsschot, Willem Villa des Roses
Enter, Stephan - Pastorale
Essen, Rob van - Hier wonen ook mensen
Eyckmans, Valerie - Het belang van schoon ondergoed

F.
Fallada, Hans Alleen in Berlijn
Ferron, Louis - Het overspelige gras
Feuth, Thijs - Achter de rug van God
Fitzgerald, Penelope - De boekhandel
Foenkinos, David - Charlotte
Fransen, Tim - Het leven als tragikomedie

G.
Gerritsen, Esther - De trooster
Gerritsen, Esther - Roxy
Geus, Willem de Het wasgoed van een onbekende jongen
Geurts, Elke - Ik nog wel van jou
Geurts, Elke - Lastmens
Geurts, Elke - Lastmens & andere verhalen
Geurts, Elke - De weg naar zee
Gilbert, Elizabeth - Eten, bidden, beminnen  
Gosselaar, Fieke - Het land houdt van stilte
Gray Patton, Frances Goedemorgen Juffrouw Duif
Groen, Hendrik Zalig uiteinde, meneer Lisowski. Een wintervertelling
Guensberg, Miriam - Held zonder vaderland
Guensberg, Miriam - Poolse tranen


H.
Haasse, Hella - Heren van de thee
Haasse, Hella Sleuteloog
Haasse, Hella Transit
Haasse, Hella - Het Tuinhuis 
Hart, Maarten 't - De moeder van Ikabod
Hart, Maarten 't - De nachtstemmer
Hart, Maarten 't - Het dovemansorendieet
Hart, Maarten 't - Het psalmenoproer
Hassel, Sanneke van - Ezels
Hassel, Sanneke van - Nest
Hassel, Sanneke van - De ochtenden
Hassel, Sanneke van - Stille grond
Hasselt, Hester van - Hier besta ik
Heerma van Voss, Arend Jan - Dokie: een familiebericht
Heerma van Voss, Thomas - Dat wat overblijft
Heimans, Tania Hemelsleutels
Heimans, Tania - Het huis met de leeuwen
Heijmans, Toine - Op zee
Helman, Albert De stille plantage
Hemmerechts, Kristien - Ann
Hemmerechts, Kristien - Donderdagmiddag halfvier
Hemmerechts, Kristien Meeuwen
Hemmerechts, Kristien - Taal zonder mij
Hermans, Rudi - De man van Marie
Hermsen, Joke J. - Blindgangers
Hermsen, Joke J. - Rivieren keren nooit terug
Hermsen, Joke J. - De liefde dus (boek en film)
Hermsen, Joke J. - Windstilte van de ziel
Herrndorf, Wolfgang Tsjik
Hertmans, Stefan - Oorlog en terpentijn
Heytze, Ingmar - Ademhalen onder de maan
Hichtum, Nienke - Afke's tiental
Hildebrand - Camera Obscura
Hofstede, Bregje De hemel boven Parijs
Hondius, Gerrie - Ik ontmoette een man 
Horst, Janneke van der Ik weet hoe jongens huilen
Horsten, Toon - Landlopers
Huijser, Wim - De kracht van het wandelen
Huijser, Wim - Langs brede rivieren
Hulst, Auke - Jij en ik en alles daartussenin


I/J/IJ.
IJlander, Gijs - Geen zee maar water
IJlander, Gijs Vergeef ons onze zwakheid
IJzelenberg, Catharina - Het ruisen van de zee

Isik, Murat - Mijn moeders strijd

Jansen, Suzanna Het pauperparadijs: een familiegeschiedenis
Jansen van Galen - Waar een wil is, is geen weg
Jensen, Stine - Eerste liefde
Jong, A.M. de - Merijntje Gijzen: Flierefluiters oponthoud
Jong, Dola de - En de akker is de wereld
Jong, Dola de - De thuiswacht

K.
Kempen, Michiel van Voor mij ben je hier
Keulen, Mensje van - De laatste gasten
Keulen, Mensje van - Schoppenvrouw
Keulen, Mensje van - Van lieverlede
Kisling, Corine Het badhuis
Kisling, Corine - De Engelenbak
Kist, Francoise - Ik doe krant
Koch, Herman - Makkelijk leven
Koelemeijer, Judith - Anna Boom
Koelemeijer, Judith - Hemelvaart
Koelemeijer, Judith - Het zwijgen van Maria Zachea
Kolk, Geert van der - Noordtij
Kolk, Geert van der - De witte reiger
Kolk, Sjoukje van der - SimplifyLife: terug naar de essentie van je leven 
Kooman, Kees - Boerenbloed: melkquota, megastallen en het verdwenen idyllische platteland
Kooman, Kees - Nieuw boeren
Kornmehl, Ariëlla Een stille moeder
Kuipers, Jan B. & Johan Francke - Geschiedenis van Zeeland - De canon van ons Zeeuws verleden

L.
Lagemaat, Liesbeth Handlanger - Het witte kind
Lampo, Jan Antwerpen in letters
Laterveer, Maartje - Wolf: 13 essays over de vrouw
Leeuwen, Lizzy van - De hanenbalken
Lenaerts, Simone - Zeewater is zout, zeggen ze
Lennep, Jacob van - De zomer van 1823
Leo, Maxim - Rode liefde, een Oost-Duitse familiegeschiedenis
Leuwsha, Tessa Solo, een liefde
Libbenga, Jan - Paupers en boeven
Lievers, Menno - De val van Hippocrates
Linden, Margriet van der - De liefde niet
Lopulalan, Frans Onder de sneeuw een Indisch graf

M.
Magnusson, Margareta - Opruimen voor je dood gaat
Mak, Geert - Jan Six. Een 17e eeuws portret
Martins en Matoso - Als tijd voorbij gaat
Mast, Jan van der - Agneta
McLeod, Cynthia De vrije negerin Elisabeth, een gevangene van kleur
Meer, Vonne van der - De avondboot
Meer, Vonne van der - December verhalen
Meer, Vonne van der - Eilandgasten
Meer, Vonne van der - Laatste seizoen
Meer, Vonne van der - Niemand op heel Vlieland
Meer, Vonne van der - De vrouw met de sleutel
Meer, Vonne van der - Warme rug
Meester, Mariët - Hollands Siberië
Meister, Marie de - De stilte van Thé
Menkveld, Erik Het grote zwijgen
Mersbergen, Jan van - Een echte Vermeer
Mersbergen, Jan van - De grasbijter
Mersbergen, Jan van - De hemelrat
Mersbergen, Jan van - De laatste ontsnapping
Mersbergen, Jan van - De macht over het stuur
Mersbergen, Jan van - De onverwachte rijkdom van Altena
Mersbergen, Jan van - Man/Vader
Mersbergen, Jan van - Morgen zijn we in Pamplona
Mersbergen, Jan van - Naar de overkant van de nacht
Mersbergen, Jan van - Oase
Mersbergen, Jan van - De ruiter
Mersbergen, Jan van - Zo begint het
Meijer, Eva - Het schuwste dier
Meijer, Eva - Het vogelhuis
Michaelis, Hanny - Een keuze uit haar gedichten door J.J. Voskuil
Michielsen, Dido - Lichter dan ik
Mielekamp, Marlies Kazernekind: de geschiedenis van een Moluks gezin in Nederland
Minco, Marga - Het bittere kruid
Miralles, Francesc & Hector Garcia - Shinrin-yoku
Mitchell, David De niet verhoorde gebeden van Jacob de Zoet
Moeyaert, Bart - Broere
Moor, Marente de - Foon
Moor, Margriet de De schilder en het meisje
Moor, Margriet de De verdronkene
Mortier, Erwin - Gestameld liedboek: Moedergetijden
Mortier, Erwin - Marcel
Mourigh, Khalid - De gast uit het Rifgebergte
Münninghoff, Alexander - De stamhouder : een familiekroniek
Münstermann, Hans - Het gelukkig jaar 1940
Münstermann, Hans - De populist
Muskita, Yvon Snijden & stikken
Muus, Lykele - Eland

N.
Nescio - Titaantjes
Nieuwenhuis, Erik Een gat in de lucht 
Nijenhuis, Corine - Waddenwolf

O.
Oosthoek, Andreas - Het relaas van Solle
Oosthoek, Andreas - Vuurland
Oosthoek, Andreas - Witheet nadert de ijsberg
Oostrom, Frits van - Nobel streven
Otten, Christine - Rafaël, een liefdesgeschiedenis

P.
Paleaux, Lex - Winterwater
Paris, Lidewijde - Hoe lees ik?
Parks, Tim - De roman als overlevingsstrategie
Pavese, Cesare en Bianca Garufi - Het grote vuur
Pefko, David Levi Andreas
Pleysier, Leo - De zoon, de maan en de sterren
Pluijm, Cees van der - Radio Kootwijk
Pointl, Frans - De Heer slaapt met watjes in zijn oren
Pointl, Frans - De laatste kamer
Pol, Marieke van der Bruidsvlucht
Pol, Marieke van de Bruidsvlucht (leesclubverslag)
Pola, Alexander Schrijfkramp
Polak, Nina - We zullen niet te pletter slaan

Q/R.
Rammeloo, Eefje - Het geluk van de Chinezen
Rammeloo, Eefje Titia: een onbezonnen reis naar het land van de vijand
Rappaport, Helen - Victoria, de jonge koningin
Rawie, Jean Pierre - Onmogelijk geluk
Rem, Paul - Anna Paulowna
Ridder, Ina de Fine: Levenslang met Elsschot
Riem, Ineke - Onderwaterverhalen
Riem, Ineke Zeven pogingen om een geliefde te wekken
Robben, Jaap - Birk
Rodenbach, Georges - Brugge-de-dode
Roel, Hans Peter - Ki: kracht van binnenuit
Roemer, Astrid H. - Olga en haar driekwartsmaten
Roose, Trees Alleen maar mijn moeder
Rosnay, Tatiana - Het huis waar jij van hield
Rosenboom, Thomas - Zoete mond
Rossaert, Isabelle - Dat is wat ik bemin
Ryst, A.N. - De nadagen

S.
Säfström, Maja - Wonderbaarlijke feiten over dieren
Schackmann, Wil - Koloniën van Weldadigheid/Vrij in de kolonie (dubbelboek)
Schackmann, Wil - De bedelaarskolonie
Schackmann, Wil - De kinderkolonie
Schackmann, Wil - De proefkolonie
Schackmann, Wil - De strafkolonie
Schalansky, Judith - De Atlas van afgelegen eilanden
Schlink, Bernhard Zomerleugens
Schmidt, Annie M.G. - Dit is de spin Sebastiaan
Schneider, Eric Een tropische herinnering
Schouten, Rob De 100 beste gedichten van 2008
Sens, Angelie - De kolonieman
Siaud-Facchin, Jeanne - Te intelligent om gelukkig te zijn? 
Siebelink, Jan - De buurjongen
Siebelink, Jan Knielen op een bed violen
Siebelink, Jan Margaretha
Siebelink, Jan - Margje
Siebelink, Jan - Oscar
Sikken, Marijn - Probeer om te keren
Simons, Ida Een dwaze maagd
Simons, Ida - In memoriam Mizzi
Simons, Marylin Koorddansers
Sitalsing, Karin - Boeroes
Skorobogatov, Aleksandr - Sergeant Bertrand
Snijder, Philip Zondagsgeld
Spaey, Johanna - De eenzaamheid van het westen
Spaey, Johanna Vlucht
Spiertz, Bert - Man-made coast
Springer, F. - Met stille trom
Spruit, Rinus - Broeder, schrijf toch eens!
Spruit, Rinus - De dag om aan de balk te spijkeren
Steenbeek, Rosita - Ander licht 
Steenbeek, Rosita - Heb uw vijanden lief
Steenberge, Kris Van Woesten
Steinmetz, Stephan - Asterdorp
Stoffels, Karlijn - Eigen vuur
Stoop, Chris de - Dit is mijn hof
Stoop, Chris de  - Wanneer het water breekt
Szekely-Lulofs, Madelon Rubber, roman uit Deli

T.
Tahir, Naema Een moslima ontsluiert
Tellegen, Toon Het geluk van de sprinkhaan
Terlouw, Jan - Kop uit 't zand
Terlouw, Jan - Natuurlijk
Terpstra, Anita - Het huis vol
Thijssen, Theo De gelukkige klas
Thijssen, Theo - Kees de jongen
Thomése, P.J. Schaduwkind
Tilon, Lia - Archivaris van de wereld
Tjin, Diana - Een Bijlmerliedje
Tjin, Diana - Het geheim van Mevrouw Grünwald
Tromp, Jan - Dutch mountains: Francine Houben/Mecanoo architecten
Toussaint, Pieter - Gezichtsverlies
Tuinman, Vrouwkje - Afscheidstournee
Tuinman, Vrouwkje - Intensive Care
Tuinman, Vrouwkje - Lijfrente

U.
Uddenberg, Nils - De oude man en de kat

V.
Vantoortelboom, Jan - De drager
Vantoortelboom, Jan - De man die haast had
Vantoortelboom, Jan - Meester Mitrallette
Vekemans, Lot Een bruidsjurk uit Warschau 
Velde, Peter ter - Paradijs om de hoek
Verbogt, Thomas Eindelijk de zee
Verbogt, Thomas - Perfecte stilte 
Verburgh, Kris - De Voedselzandloper
Vercauteren, Bart - Het graf van de voddenraper
Vercauteren, Bart - Een ziel van glas 
Verhulst, Dimitri De laatkomer
Verhulst, Dimitri - Mevrouw Verona daalt de heuvel af 
Verschoor, Gerdien - De kop van Oskar Wronski
Visscher, Marja - De wolkenkijker
Visser, Arjan De laatste dagen
Visser, Carolijn - Argentijnse avonden
Visser, Judith - Zondagskind
Vlugt, Simone van der - De reünie
Vlugt, Simone van der Jacoba, dochter van Holland
Voeten, Bert De tijd te lijf
Vollenhoven, Pieter van - Oproep van een waakhond
Vos, Marjoleine de - Je keek te ver
Voskuil, J.J. - De buurman
Voskuil, J.J. - De moeder van Nicolien
Voskuil, J.J. - Ik ben ik niet
Vries, Annette de Scheurbuik

W.
Walda, Dick - Trompettist in Auschwitz
Webeling, Pieter Veertig dagen
Westerman, Frank - De Graanrepubliek
Weijers, Nina - De consequenties
Wieringa, Tommy - De heilige Rita
Wieringa, Tommy - Joe Speedboot
Wieringen, Hannah van De kermis van Gravezuid
Wieringen, Hannah van - Prijs de dag voor de avond valt
Wiking, Meik - Hygge: de Deense kunst van het leven
Wolfs, Rob en Wim Huijser - Weldadig wandelen
Wood, Amanda - Lang, lang geleden
Wortel, Maartje - IJstijd 

X/Y.

Z.
Zantingh, Peter De eerste maandag van de maand
Zantingh, Peter - Een uur en achttien minuten
Zantingh, Peter - Na Mattias
Zijl, Annejet van der - Jagtlust
Zwaan, Josha - Dwaallicht
Zwaan, Josha - Parnassia
Zwaan, Josha Zeevonk
Zomeren, Koos van - Een jaar in scherven
Zomeren, Koos van - Het requiem van Verdamme 
Zuylen, Belle van - De edele
Zweig, Stephan - Schaaknovelle