Esther Gerritsen - Roxy

Rouwen is een machteloze worsteling die voor elk mens en in elke situatie anders ervaren en aangegaan zal worden. Een uniek proces, waar geen regels voor gelden. Esther Gerritsen heeft dat perfect aangevoeld en is er in geslaagd dat op een overrompelende en overtuigende manier onder woorden te brengen. Roxy is een meisje geworden van vlees en bloed dat je het liefst in je armen zou willen nemen om haar te troosten en gerust te stellen. Waarvan ik na twee keer lezen nog geen afscheid kon nemen. Ik heb er alle vertrouwen in dat het goed komt, maar het schuurt dat je daar geen invloed op hebt na de laatste woorden.....

Samenvatting

Op een avond staan er twee agenten voor de deur. Ze komen Roxy vertellen dat haar man verongelukt is. Zijn auto is aangereden op de vluchtstrook. En alsof dat nog niet erg genoeg is, wordt hij naakt aangetroffen samen met een vriendin. Haar wereld stort in, maar Roxy houdt zich sterk. Ze wil niet dat haar dochtertje Louise de dupe wordt en beschermt haar kind tot het uiterste. Ondertussen raast de woede door haar hoofd. Roxy is een vulkaan die op uitbarsten staat (Flaptekst De Geus).

Leeservaring

Volgens de psychologie van de rouwverwerking zijn er een vijftal fasen te herkennen in de verwerking van rouw. Maar in hoeverre iemand die allemaal doorloopt en welke de overhand hebben en hoe iemand er tenslotte uitkomt (of niet) is puur persoonlijk en hangt van nog veel meer factoren af. Zoals de omstandigheden rond het overlijden, de relatie met de persoon om wie het gaat, de persoonlijkheid en achtergrond van de rouwende zelf en het sociale netwerk. Als we het leven van Roxy bekijken ziet het er allemaal niet erg hoopvol voor haar uit. Naast rouw speelt het thema vluchten een belangrijk rol.

Het verhaal wordt chronologisch verteld en begint bij het moment waarop de agenten aanbellen en haar het nieuws vertellen. Via flashbacks komen we meer te weten over haar achtergrond. Op haar 17de is ze het huis uit gevlucht (een meestal dronken moeder en een vader die vrachtwagenchauffeur was en nooit thuis) en ingetrokken bij de 30 jaar oudere Arthur, filmproducent. Ze hebben samen een dochtertje, Louise, nu 3 jaar, en ze waren 10 jaar bij elkaar. De diepte van hun relatie wordt niet helemaal duidelijk. Blijkbaar heeft Arthur haar als een kind beschermd en alle beslissingen genomen. Zijn assistente Jane (ook van middelbare leeftijd) neemt na de dood van Arthur die rol over, wat Roxy in een dronken bui de woorden ontlokt: Arthur en Jane zijn mijn vader en moeder en Louise is mijn pop. Want Arthur heeft ook voor een oppas voor Louise gezorgd: de jonge studente Feike. Hij liet merken er niet helemaal op te vertrouwen dat Roxy de zorg voor het kind aan kan.

De schok van zijn dood en de paniek hoe nou verder (dit was niet de afspraak, Arthur zou voor haar zorgen) wordt na enkele dagen verhevigd doordat blijkt dat hij niet alleen in de auto zat en dat hij een verhouding had met een stagiaire. Van alles roert zich van binnen, maar Roxy weet er niet mee om te gaan, kan het niet uiten. Woede en schaamte, ontkenning, depressieve gevoelens, opstandigheid, het zoeken naar verdoving in alcohol en mannen: het is een chaos in haar hoofd. Maar ook het gevoel: ik moet sterk zijn voor mijn kind. En de wanhoop niet te weten hoe.

Gelukkig blijkt Jane gaarne bereid alle praktische zaken te regelen. En Feike ontfermt zich zoveel mogelijk over Louise. Vlak voor de begrafenis staan ook haar ouders ineens op de stoep en daarna blijven ze. Het begint Roxy allemaal te benauwen. Al snel is de sfeer vergelijkbaar met toen ze nog thuis woonde. Jane dringt erop aan ze aandacht heeft voor de financiële zaken die geregeld moeten worden. Feike maakt haar verwijten dat ze haar kind niet goed opvoedt. En Roxy ziet nog maar één mogelijkheid om aan de verantwoordelijkheden te ontkomen en haar ouders opnieuw te ontvluchten: ze gaan op vakantie, er even tussen uit. Ze: dat zijn Feike, Jane, Louise en zij.

Maar natuurlijk helpt deze vlucht niet. En i.p.v. de gevoelens van rouw, verdriet en woede toe te laten en er over te praten ontkent Roxy ze en probeert ze te negeren. De sfeer wordt er onderling niet beter op. Tot een dramatische uitbarsting een nieuwe vlucht in gang zet. 

Het is onmogelijk de wurgende opbouw van het verhaal in enkele woorden te vangen. Je herkent wat er met Roxy gebeurt. Louise blijft vragen: "Waar is Papa? Wanneer komt hij terug? Ik mis hem." Ook al zegt iedereen, ook Roxy, steeds: "Hij is dood, hij komt niet meer terug". Maar Roxy begrijpt wel het steeds weer willen horen dat het zo is, omdat het zo ongelooflijk is. In haar hoofd is ze boos op Arthur en scheldt op hem, ze kan niet huilen zegt ze tegen Jane, die wel huilt. Maar ze moet wel huilen om de ouders van de stagiaire die hun enige dochter kwijt zijn. Er begint zich een depressie af te tekenen: ze drinkt teveel, laat zich met allerlei mannen in in de hoop iets te voelen, voelt nergens meer medelijden voor, terwijl ze vroeger zo gevoelig was. Steeds weer probeert ze op te komen voor haar kind, zegt tegen zichzelf dat ze sterk moet zijn voor haar, maar vraagt zich ook af of het kind niet beter af is met Feike. Ze houdt ontzettend veel van Louise en ziet haar als enige reden om nog voor te leven.

Als ze in een museum naar een schilderij kijken, breekt er iets. Plotseling ziet ze het ongeluk voor zich:

"Onverwacht komt Arthurs verwrongen lijf uit het autowrak tevoorschijn, het zachte vlees van zijn buik, billen, de magere benen. Heeft hij pijn gehad? Zeg dat hij geen pijn heeft gehad. Roxy voelt haar armen die hem willen oppakken, beschermen en troosten, maar hoe kan ze zijn lichaam in haar armen nemen als iemand anders hem al vast heeft? 
"Gaat het?" vraagt Feike."

Maar in plaats van te zeggen wat er in haar omgaat zegt ze: "Ik mis de Camaro" (haar auto, waar Arthur op het moment van het ongeluk in reed).
De sleutelpassage van de plot is die met de schapen die voor op het boek staan. Daar kan ik dus niet teveel over zeggen. Typerend is de opmerking:

"Als ze zich als kind verveelde op de lange zondagochtenden, haar moeder sliep nog, liep ze soms door de schapenwei van de buren. Het troostte haar hoe de schapen voor haar opzij gingen, een zeldzaam moment waarop de wereld zich aan haar aanpaste en niet andersom."

Esther Gerritsen schrijft in een stijl die ik zeer waardeer. Er wordt van de lezer meedenken, veronderstellen, begrijpen, invoelen verwacht. Daarom kan het zijn dat iedereen een eigen verklaring vindt voor de handelswijze van Roxy, zelfs voor de afloop van het verhaal. De droge dialogen, vaak kort door de bocht of verhullend wat echt bedoeld wordt, zijn geniaal. De gedoseerde humor in situaties en gesprekken maken dat het verhaal nergens melodramatisch wordt.

Dit is bij uitstek een leesclubboek! Kun je de gevoelens van rouw bij Roxy herkennen, kun je haar gedrag verklaren of is haar houding absurd? Is er een open einde of is duidelijk hoe het afloopt?

De discussietips van Boek-Delen vind je hier: Discussietips Roxy
Het Leesclubdossier van De Geus: KLIK HIER

Esther Gerritsen - Roxy. De Geus, 2014. Geb. als Colibri-boek, 285 pg. isbn: 978-94-6237-090-6.

Ik las dit boek als 3/30 van de Ik Lees Nederlands uitdaging 2015(KLIK HIER).

© JannieTr, januari 2015.

Keuzestress, hoe los je dat op? 10 Tips.

Onlangs kreeg ik de vraag van LALAGÉ LEEST hoe ik bepaal welke boeken ik ga lezen. Dat is een begrijpelijke vraag. Er verschijnt elk jaar zoveel moois en er waren daarvoor al zoveel boeken die niet aan de beurt kwamen en dan nog de klassiekers natuurlijk. Waar moet je beginnen?
Iedereen moet daarvoor natuurlijk zijn eigen oplossingen kiezen, maar ik deel graag de mijne. Misschien kun je er wat mee.

1. Dat ik mee doe met Ik Lees Nederlands is niet zo verbazingwekkend: ik las ook daarvoor al voornamelijk oorspronkelijk Nederlandse en Vlaamse literatuur. Het was ten eerste een manier om de hoeveelheid literatuur die ik bij moest houden en waaruit ik zou moeten kiezen, te beperken tot een overzichtelijker geheel. Ten tweede houd ik veel van het Nederlands en gaat er bij de meeste (niet alle) vertalingen veel verloren w.b. de beeldspraak, symboliek en connotatie van woorden. Ten derde kijk ik graag naar de ontwikkelingen binnen ons taalgebied. Debutanten lees ik graag, maar ook klassiekers en non-fictieboeken over aan Nederland gerelateerde onderwerpen.

2. Daarbinnen beperk ik het genre: ik lees geen literaire thrillers of chicklits, maar uitsluitend romans, poëzie en non-fictie, uitgegeven door literaire uitgevers. Wat onder literair verstaan moet worden is een hoofdstuk apart, maar ik ga er maar van uit, dat wat ik zoek bij deze uitgevers te vinden zal zijn.

Uitgeverij Cossee

3. Nu zijn er ook veel uitgevers, maar de ervaring van jaren leert, dat bepaalde uitgevers vaker boeken uitgeven die bij mijn smaak passen dan andere. Van deze uitgevers krijg ik de Nieuwsbrief over e-mail, ik volg ze via Twitter en Facebook en bekijk een paar maal per jaar hun aanbiedingscatalogi. Ik heb geen behoefte aan ongevraagde recensie-exemplaren (want wat ik niet interessant vind, lees ik niet), maar heb met enkele de afspraak dat ik op aanvraag een recensie-exemplaar kan ontvangen. De rest koop ik (tweedehands of nieuw) of leen ik via de bibliotheek: het liefst als papieren boek, maar soms als e-book omdat dat vaak eerder beschikbaar is.

4. Voor Klassiekers bestaat er een mooi boekje, uitgegeven door Waanders en de Koninklijke Bibliotheek (2003) : Het Literatuur boek. Bijna 450 pg., met de hoogtepunten uit de Nederlandse literatuur tussen 1100 en 2003. En ja: er staan ook Vlamingen tussen! De keuzes zijn soms verrassend: ze zijn gemaakt door medewerkers van de KB en het Letterkundig Museum en het zijn niet altijd de meest voor de hand liggend titels. Aanbevolen!

5. Voor Debuten ga ik meestal naar de site van de Debutantenprijs (zie ook: Debutantenprijs blijft bestaan). Daar staan op een bepaald moment alle ingezonden debuten van het jaar op, later de longlist en nog later de shortlist waarover het publiek zich uit mag spreken. Al deze debuten worden ook gelezen en besproken door de LEESTAFEL (onder Nieuwe debutenrecensies). Dat is trouwens een heerlijke site met enorm veel besprekingen van allerlei Nederlandse en vertaalde boeken.

6. En dan telt ook nog het thema of onderwerp: spreekt dat me aan? 

7. Verder kan ik nog kijken op HEBBAN, DIZZIE, DE BOEKENSALON e.d. waar het wemelt van de lezersrecensies. Of de aankondigingen/besprekingen bekijken in BOEK_DELEN of de BOEKENKRANT (via de site of als abonnement).  De officiële recensiesites (van kranten of bv. Recensieweb, Literatuurplein e.d.) bekijk ik zelden, ik wil eerst mijn eigen mening vormen voor ik die eventueel raadpleeg.

8. Voor de Vlaamse boeken heb ik recentelijk deze site ondekt:  IEDEREEN LEEST.Te vergelijken met bv. Hebban. Een prima uitgangspunt als je niet zo thuis bent in de Vlaamse literatuur.

9. Op zondagmorgen is het vaste prik: VPRO BRANDS met BOEKEN. Een zeer informatief televisieprogramma. Overigens heeft VPRO-boeken ook een prachtig archief en een dagelijks radioprogramma.

10. En last but not least zijn er de blogs van vele collega boekbloggers die enthousiast boeken aanprijzen die ik anders misschien over het hoofd zou zien. Ik volg ze via Bloglovin' of Twitter of Pinterest.

Toch is ook mijn lijst langer dan ik waar kan maken. Ik lees een boek graag zorgvuldig, soms zelfs wel tweemaal als het erg mooi is, voor ik er een leesverslagje van schrijf. Soms vind ik het jammer dat er boeken niet aan de beurt komen, maar als ik voldoende heb kunnen genieten van wat ik wel las, dan is dat niet erg. Dat maakt alleen dat ik zorgvuldig moet kiezen en dat blijft moeilijk!

Succes en heel vooral heel veel leesplezier!

©JannieTr, januari 2015.

Debutantenprijs blijft bestaan, dankzij het ANV!

Het ANV heeft het mogelijk gemaakt om de Debutantenprijs te laten voortbestaan. De Debutantenprijs is een initiatief van DordtLiterair.

In het jaar waarin sommige van ons (boekbloggers) besloten hebben de Vlaamse literatuur meer aandacht te gaan geven worden we verrast met een verheugend persbericht. Na de schok dat de al 20-jarige Debutantenprijs een probleem had omdat de laatste sponsor zich terugtrok, werd onlangs onderstaand persbericht de wereld ingestuurd.

Ik heb hier heel blij mee en heb me weer aangemeld voor de Kernjury. (Uit onvrede over bepaalde zaken bij de vorige sponsor was ik daar na jaren mee gestopt). Binnenkort zal ik daar meer aandacht aangeven, want het is wellicht ook iets voor meer van de deelnemers aan de Ik Lees Nederlands uitdaging van 2015(KLIK HIER).


Wat is het ANV?

Op de website (KLIK HIER) staat o.a. het volgende:

Het ANV staat sinds 1895 voor de samenwerking tussen Nederland en Vlaanderen. 
Missie
Het ANV wil de samenwerking tussen Nederland en Vlaanderen op elk gebied bevorderen.
Doelstellingen
- De handhaving en de ontplooiing van de Nederlandse taal- en cultuurgemeenschap waar ook ter wereld
- de bevordering van de culturele integratie van Nederland en Vlaanderen
- het onderhouden van de verbindingen met de verwante taal, het Afrikaans, en met de daarmee verbonden cultuurgemeenschappen.

Hier het verheugende persbericht:

Het ANV heeft het mogelijk gemaakt om de Debutantenprijs te laten voortbestaan. De Debutantenprijs is een initiatief van DordtLiterair.
De prijs kent een rijke historie. In 1995 werd de toenmalige Dordtse Debutantenprijs voor het eerst toegekend aan Anna Enquist voor haar roman Het meesterstuk. De prijs, toen 9999 gulden, was een initiatief van de literaire stichting Perspektief (nu: DordtLiterair) en de gemeente Dordrecht, die de financiën beschikbaar stelde. Het bijzondere en unieke aan de prijs was én is dat het zowel een vakjury- als een publieksprijs is: een vakjury nomineert uit de Nederlandse en Vlaamse prozadebuten van een jaar eerst een longlist en daarna een shortlist van drie titels die door lezers in Nederland en Vlaanderen beoordeeld worden. De gezamenlijke oordelen bepalen de uiteindelijke winnaar.
Na het wegvallen van de gemeente Dordrecht als financieel ondersteuner nam Academica in 2008 het sponsorschap op zich. De geldprijs werd verhoogd naar € 10.000,- voor de winnaar en er kwam een aanmoedigingsprijs voor de overige twee debutanten.

In iets afgeslankte vorm wordt de prijs voor de winnaar dit jaar 7500 euro.

Winnaars van de prijs in het verleden waren bijvoorbeeld Erwin Mortier (2000) met Marcel, Gerbrand Bakker (2006) met Boven is het stil, Marieke van der Pol (2007-2008) met Bruidsvlucht, Ricus van de Coevering (2009) met Sneeuweieren, Ellen Heijmerikx (2010) met Blinde wereld, Erik Menkveld (2012) met Het grote zwijgen, Shira Keller (2013) met M. en dit jaar Hannah van Wieringen met De kermis van Gravezuid.

Bijzonder is dat in de geschiedenis van de prijs deze net zo vaak een vrouw als een man als winnaar had. Wellicht is dit te verklaren uit het feit dat de beoordelende lezers, gelijk het overgrote deel van het lezerspubliek, voor een belangrijk deel vrouw zijn.

Meer informatie op: www.dordtliterair.nl

Bron: persbericht ANV 

© JannieTr, januari 2015.

Niet alleen voor Leesclubs: Boek-delen

Boek-delen ("tijdschrift voor lezers en leeskringen") is aan haar 15de jaargang begonnen. In het colofon staat te lezen: Boek-delen is een tijdschrift voor iedereen met een levendige belangstelling voor literatuur, met specifieke aandacht voor het lezen in leeskringen. Verantwoordelijk voor de inhoud is de NBD ( Nederlandse Bibliotheek Dienst) Biblion. De discussietips die ze verzorgen zijn ook voor niet-abonnees gratis beschikbaar.

In de loop van deze 15 jaar is er het een en ander veranderd aan de inhoud. Daartoe worden de wensen van de abonnees regelmatig gepeild. Maar ook ontwikkelingen op lees- en leesclubgebied worden in de gaten gehouden. Zo gaat de inleiding van het jongste nummer over Slow-reading. Een stukje daaruit:

"Een belangrijke motivatie voor deelnemers aan de "Slow Reading Clubs" is dat zij bij zichzelf constateerden dat ze niet meer de concentratie konden opbrengen om een boek te lezen. Dat is een vaardigheid die onderhouden moet worden. Leden van leesclubs hoeven zich waarschijnlijk niet al te veel zorgen te maken op dit punt: hun verlangen om te lezen zal er voor zorgen dat zij zichzelf nog wel de tijd gunnen daarvoor (en, naar mijn idee, ook wel moeten nemen om zinvol met elkaar over een boek te kunnen praten). Maar ook een te groot leesverlangen kan het genot in de weg staan: er zullen altijd meer titels op het "to-do-lijstje" van een boekenliefhebber staan dan er in alle rust genoten kunnen worden. Kies bewust dus, als het om boeken gaat. Beter één boek in de hand, dan tien in "the Cloud".

Herkenbaar? Het is een van de redenen waarom ik op enig moment besloot me voornamelijk te beperken tot oorspronkelijk Nederlands (incl. Vlaams). In Boek-delen komen ook vertaalde boeken aan bod, maar het merendeel gaat over boeken van Nederlandse en Vlaamse auteurs.

Wat staat er zoal in?

In het laatste nummer van Boek-delen (dec. 2014): Een interview met Amy Bloom gevolgd door de analyse van Wij geluksvogels. Met daarbij discussietips voor een bespreking. Uiteraard zijn die ook goed te gebruiken voor individuele lezers, die meer uit hun boek willen halen.

In de rubriek Nieuwe namen aandacht voor Nina Weijers - De consequenties en in Van alle tijden komt Francoise Sagan aan de beurt met haar Bonjour tristesse.
Recensies zijn er over Monte Carlo van Peter Terrin, Gebed voor de vermisten van Jennifer Clement, Tijgers in de nacht van Fiona McFarlane en Bodemdrang van Laura van der Haar (poëzie).

Er zijn discussietips gemaakt voor: Anna Enquist - Kwartet, Ida Simons - Een dwaze maagd, Wessel te Gussinklo - Zeer helder licht, Nina Polak - Wij zullen niet te pletter slaan, Siri Hustvedt - De vlammende wereld, Thomas van Aalten - Leeuwenstrijd.
In Literair landschap wordt de plek beschreven waar Karin Blixen (Out of Africa) werd geboren en begraven en waar een museum aan haar leven en werk gewijd is. Literair wandelen beschrijft een route door Schiedam.

Het Dossier tenslotte gaat over Gijs IJlander: eerst zijn biografie en aandacht voor al zijn werken. Daarna een ananlyse van Vergeef ons onze zwakheid en discussietips bij de bespreking van dit boek (in totaal 6 pagina's).

Het blad verschijnt 4 keer per jaar. Je kunt er een abonnement op nemen (een voor de hele club of tegen gereduceerd tarief meerdere exemplaren), maar het is ook in te zien in de bibliotheek. Vaak kun je de oudere nummers ook lenen.

Is dat alles?

Nee, wie www.boek-delen.nl in tikt, wordt automatisch doorgesluisd naar deboekensalon.nl. Daar vind je allereerst alle informatie over Boek-delen. De Lezersservice is voor abonnees (je kunt o.a. romananalyses en auteursportretten bestellen). Maar de overige zaken zijn toegankelijk voor iedereen. Zoals het uitgebreide archief met discussietips (KLIK HIER) bij vele boeken. Het komende jaar zal ik proberen (indien beschikbaar) de link naar deze tips op te nemen aan het eind van mijn boekbesprekingen.

Hebban, Dizzy, Boekensalon?

En dan kan iedereen zich ook nog registreren bij de Boekensalon, vergelijkbaar met Hebban of Dizzy. Deze bestond al veel eerder, maar ik ben bang dat de functionaliteiten inmiddels ingehaald zijn door nieuwere sites.... Maar smaken verschillen, ieder zal zo zijn eigen voorkeuren hebben. Ook hiervoor hoef je geen abonnement te hebben op Boek-delen.
Op de homepage staan ook nog een aantal links naar nieuwe titels, de literaire agenda, winacties, ken uw klassiekers. Misschien toch eens even neuzen?

© JannieTr, januari 2015

Ann de Craemer - Kwikzilver

Kort nadat ik Oorlog en terpentijn van Stefan Hertmans (KLIK HIER) had gelezen, kwam Ann de Craemer (1981) met Kwikzilver op mijn pad. Opnieuw een eerbetoon aan een grootouder, een grootmoeder dit keer, Paula Van Hauwaert, Mémé genoemd door haar kleindochter. Een heel ander verhaal en toch ook weer niet. Opnieuw kwam er een monument tot stand, opnieuw was er sprake van oprechte liefde voor een uniek mens, opnieuw ontstond een stukje sociale geschiedenis, dit keer op het platteland. En opnieuw bleef een eenvoudig, maar bewogen leven niet onopgemerkt. Met dank aan haar kleindochter.

Samenvatting

Wanneer de grootmoeder van Ann De Craemer haar huis op het platteland moet verlaten ten voordele van een kmo-zone, belandt ze in een serviceflat in het stadscentrum. Strijdend tegen de heimwee naar een huis dat nog twee jaar op de sloophamer zal wachten, vertelt ze verhalen over de plek waar ze haar leven doorbracht: de vluchtelingen die er tijdens de Tweede Wereldoorlog schuilden, het zoontje dat ze er verloor, en de familiefeesten die er werden gevierd. Twintig jaar na Paula's dood neemt Kwikzilver de lezer mee op een tocht door de kamers van een huis waarvan de stenen zijn verdwenen, maar de verhalen minutieus werden overgeleverd. Kwikzilver is het verhaal van een huis, een leven en een eeuw. Het is het verhaal van de liefde van een kleindochter voor haar grootmoeder. (Achterflap).

Leeservaring

Nadat ik Ann de Craemer had horen vertellen over haar boeken, over haar grootmoeder en over haar eigen verlangen om vanuit de stad terug te keren naar het platteland van haar jeugd bij VPRO Brands met boeken (KIJK HIER), wist ik dat ik dit boek wilde lezen. Het bleek een goede keus: een authentiek en trefzeker geschreven verhaal, dat tevens model kan staan voor andere mensen uit de generatie van haar oma, zowel in Vlaanderen als elders. Het is een ontroerende familieroman geworden.

Drie delen kent het boek. In het eerste deel vallen we met de deur in huis, of beter, verlaten we samen met Mémé het huis.

"Toen mijn grootmoeder het huis in de Herderstraat moest verlaten, was ik elf jaar, vier maanden en vier dagen oud. Ik stond achter de ijzeren poort die de oprit van de weg afscheidde en bij regenweer kraste als een hese raaf wanneer ze werd open geduwd. Grootmoeder zat op de achterbank van de auto van nonkel Luc, als een vogel in een te kleine kooi."

Wat volgt is het verhaal over het waarom van de gedwongen verhuizing, het verzet, het verdriet, de zoektocht naar een nieuw onderkomen, de verhuizing zelf, de gedwongen aanpassing aan de nieuwe omgeving, de vriendschap met een nieuwe buurvrouw. De kleinkinderen en kinderen bezoeken haar geregeld, maar dat kan het gemis en de heimwee naar haar oude omgeving niet wegnemen. Vooral Ann bekommert zich op een ontroerende en gewetensvolle manier over haar Mémé. En hoewel het een zwijgzame oma is, weet ze toch steeds vaker verhalen over vroeger los te weken en begint ze langzaamaan te beseffen dat ze daar iets mee doen moet, voor er niemand meer is die deze verhalen nog vertellen kan.
Als kind liet Ann ooit een kwikthermometer stuk vallen: er rolden allemaal zilverkleurige bolletjes over de vloer en het kostte haar vader veel moeite om ze allemaal bij elkaar te krijgen om ze op te ruimen. Nadat ze als volwassen vrouw terugkeert naar haar geboortegrond omdat ze het leven daar toch verkiest boven dat in de stad, neemt ze een besluit.

"Toen wist ik dat ik mijn eigen herinneringen aan de Herderstraat en de verhalen die mijn grootmoeder met mij had gedeeld niet langer als kwikbolletjes alle kanten op mocht laten rollen. Als ik dat toeliet, zou de tijd, net zoals dat langzaam maar onomkeerbaar ook met kwik gebeurt, ze uiteindelijk doen verdampen. De tijd had, vermomd als vooruitgang, het gevecht met de ruimte gewonnen, en had het thuis van een hele familie van de kaart doen verdwijnen. Jaren later moest ik de tijd zien te verschalken (....) laten zien dat taal sterker is dan tijd, en dat woorden in staat zijn om het gevecht te winnen. Ik moest grootmoeders wegglippende verhalen een voor een oprapen, verzamelen en ze vaste stof laten worden."

Een mooie beeldspraak, die ze in het tweede deel (dat ik het beste vond) op een bijzonder manier waar maakt. Ze neemt de lezer mee het huis van grootmoeder in en laat de stenen spreken. En zo krijgen we op een speelse manier de hele familiegeschiedenis voorgeschoteld. Die begint met de fundamenten van het huis, gelegd in 1929 voor Paula en haar man Camiel die het huis bouwde, samen met zijn vader. Met hier en daar een flashback lezen we ook over het leven van de overgrootouders, over de kindertijd van Paula, haar huwelijksperiode, de oorlog (WO II)  en over haar opgroeiende kinderen en natuurlijk de kleinkinderen. Bij elke ruimte horen verhalen van Paula of herinneringen van Ann of kleurrijke anekdotes. De slaapkamer bv. , waar kinderen werden verwekt en geboren, waar Camiel stierf en opgebaard lag, waar later de kleinkinderen naast Oma mochten slapen als ze kwamen logeren. Deel twee schetst een mooi compleet beeld van een huis dat meer is dan een stapel stenen en van het leven dat zich er negenenvijftig jaar lang heeft afgespeeld. Tot Paula het moest verlaten en verplaatst werd naar de stad, naar een verzorgingshuis.

Deel drie gaat over het leven daarna. Nadat er twee jaar en acht maanden lang niets gebeurde met het huis (behalve dan dat het langzamerhand verkrotte) werd tot de sloop over gegaan. De vraag blijft of het nodig was geweest. Maar daar gaat het boek niet over. 
Leuker wordt het er niet op in het verzorgingshuis. Ook al doet Ann haar best, wordt een onbetrouwbare verzorgster op haar nummer gezet en heeft Paula haar buurvrouw tot vriendin, toch voelt Mémé zich eenzaam en verloren, wil steeds minder, wordt achterdochtig en wordt geplaagd door duizelingen. Als ze tenslotte na een val in het ziekenhuis belandt, komt het einde in zicht: ze heeft er genoeg van. Twee en een half jaar na de ondergang van haar huis is het voor Paula ook voorbij.

Het verlies doet pijn, maar als ze na twintig jaar haar boek af heeft, is Ann tevreden:

"Ik heb van grootmoeders verhalen een gouden paleis van herinneringen willen maken dat niet door de tijd kan worden gesloopt. (......) Daar Paula, grootmoeder, moeder, mémé, mag je nu eeuwig blijven wonen, als een koningin van de eenvoud die je was, en voor altijd zult zijn.
Je bent eindelijk weer thuis."

Echt Vlaams?
Een vraag die ik me bij elk Vlaams boek dit jaar zal stellen is: hoe typisch Vlaams is dit boek? Wat woordkeus en stijl betreft nauwelijks: een enkel woord was nieuw voor me of een zinsconstructie iets afwijkend. Hoewel de situering Vlaams is (een stadje en het buitengebied van West-Vlaanderen), is het thema van het verhaal niet aan deze omgeving gebonden.
Meer informatie over Ann de Craemer (1981) kunt je hier vinden: KLIK HIER

Ann de Craemer - Kwikzilver. Antwerpen, De Bezige Bij, 2014. 222pg., isbn: 978-90-8542-539-7.

Ik las dit boek als 2/30 van de Ik Lees Nederlands uitdaging 2015(KLIK HIER).

© JannieTr, januari 2015

Stefan Hertmans - Oorlog en terpentijn

Twee Vlaamse grootouders mocht ik de afgelopen weken ontmoeten: een West-Vlaamse grootmoeder en een Oost-Vlaamse grootvader. Liefdevol beschreven door respectievelijk haar kleindochter (Ann de Craemer) en zijn kleinzoon (Stefan Hertmans). Urbain Martien en Paula van Hauwaert leefden in (ongeveer) dezelfde tijd, in hetzelfde land, maar er waren ook verschillen. Zo groeide zij op op het platteland en hij in de grote stad. Beide auteurs voelden de noodzaak een eerbetoon te schrijven aan deze geliefde grootouder en kozen daar een bijzondere uitwerking voor. (Voor Kwikzilver van Ann de Craemer KLIK HIER).

Samenvatting

Vlak voor zijn dood in de jaren tachtig van de vorige eeuw gaf de grootvader van Stefan Hertmans zijn kleinzoon een paar volgeschreven oude cahiers. Door de verhalen uit zijn jeugd vermoedde Hertmans dat de inhoud wel eens onthutsend kon zijn. Jarenlang durfde hij de schriften niet te openen. Tot hij het wél deed, en onvermoede geheimen vond. Het leven van zijn grootvader bleek getekend door armoedige kinderjaren in het Gent van voor 1900, door gruwelijke ervaringen als frontsoldaat in de Eerste Wereldoorlog en door een jonggestorven grote liefde. Hij sublimeerde zijn verdriet in de stilte van de schilderkunst. In een poging dat leven te doorgronden schreef Hertmans zijn herinneringen aan zijn grootvader op. Hij citeert uit diens dagboeken en kijkt naar diens schilderijen,om uiteindelijk de ware toedracht te ontsluieren. Hertmans vertelt dit verhaal met een verbeeldingskracht waarover alleen grote schrijvers beschikken, en in een vorm die een onuitwisbare indruk op de lezer achterlaat. Oorlog en Terpentijn  vormt een aangrijpende zoektocht naar een leven dat samenviel met de tragiek van een eeuw – en een postume, bijna mythische poging dat leven alsnog een stem te geven. (Achterkant boekomslag).

Leeservaring

Er zullen weinig echte lezers zijn die niet gehoord hebben van dit succesvolle boek. Er zijn inmiddels meer dan 200.000 exemplaren van verkocht en het is bekroond met vele prijzen. Heb ik daar dan nog wel iets aan toe te voegen? Ja toch wel: mijn eigen ervaring met een boek dat (juist door de vele loftuitingen) niet helemaal aan mijn verwachtingen voldeed.
Toen ik aan het lezen begon, stond het boek al een half jaar in de kast. Iedereen werd steeds enthousiaster. Het regende prijzen, vertalingen, interviews en ook mijn echtgenoot las het met veel genoegen. Maar ik kon er maar niet toe komen. En dat kwam voornamelijk door de weerzin te moeten lezen over de Groote Oorlog. Pas de laatste jaren werd mij duidelijk dat wat zowel de burgerbevolking als de Vlaamse frontsoldaten overkomen is in die periode honderd malen erger is dan wat wij erover leerden in het Nederlandse geschiedenisonderwijs. Want dat is wat literatuur ook doet: romans en verhalen komen veel harder binnen dat droge cijfers en feiten.

Stefan Hertmans heeft onder de titel Roman staan. Ik vraag mij af waarom. Ik houd het er maar op, dat hij de memoires van zijn grootvader (in de schriftjes) heeft aangevuld met zijn eigen herinneringen, gedachten, uitkomsten van onderzoekingen, e.d. Daar zal de nodige fictie tussen zitten waardoor de term Roman beter de lading dekt. Mij brengt het echter een beetje in verwarring als ik echt en verzonnen niet van elkaar kan scheiden. Overigens: memoires (zoals zijn grootvader schreef) zijn een terugblik en geen dagboeken (zoals op het boek staat). Ook daarvan is dus niet na te gaan in hoeverre de feiten kloppen.

Maar laat ik beginnen met waar ik van genoot en wat ik mooi vond. Het boek heeft drie delen. Het eerste beschrijft de armoedige jeugd en het harde leven van de jonge Urbain tot aan het moment waarop hij de oorlog in gaat. Het tweede deel omvat de oorlogsjaren en het derde deel zijn leven daarna, waarin hij zijn eerste grote liefde verliest en trouwt met haar zuster. En hoe hij zijn leven daarna probeert vorm te geven, geholpen door zijn liefde voor de schilderkunst.

Van het eerste deel heb ik het meest genoten. Een stukje sociale geschiedenis van Gent (en dus ook van andere Vlaamse steden) komt er overtuigend tot leven. Ook op andere plekken in het boek waar het gaat over de overgrootvader, valt genoeg te ontdekken om door aangeraakt te worden.
In het tweede deel was het vooral de poëtische stijl van de natuurbeschrijvingen die zo sterk contrasteerde met het oorlogsgeweld, die overrompelde en troostte. De schokkende beschrijvingen van het beestachtige optreden van de Duitse soldaten tegenover de burgerbevolking waren niet leuk om te lezen, maar hoorden er wel bij om ten volle te begrijpen waarom wat wij WO I noemen voor de Belgen de Groote Oorlog is. Nieuw voor me was ook om te lezen hoe verbijsterd de Belgen en Fransen waren dat de Duitsers zich niet hielden aan de "juiste, eervolle" manier om oorlog te voeren.
Het derde deel beschrijft onder meer de moeite die Stefan Hertmans gedaan heeft om belangrijke plekken uit het leven van zijn grootvader te zoeken en herontdekken en dat is ook bijzonder om te lezen.

Toch is er een en ander wat me minder beviel. Het tweede deel over de oorlogshandelingen was teveel van hetzelfde voor mij. Wat ik zelden doe, deed ik in dit deel: stukken overslaan of vluchtig lezen. Niet alleen is dit te naar om allemaal te lezen, het is ook te veel. Om hetzelfde effect te bereiken en de belangrijkste thema's aan te kaarten waren minder pagina's voldoende geweest. Dat laatste geldt ook een beetje voor het laatste deel. Het is duidelijk dat Stefan Hertmans zijn grootvader adoreert, maar soms zijn de zijpaden die hij daarvoor bewandelt voor hem ongetwijfeld heel belangrijk, maar voor de lezer wat minder interessant.

Maar het is al met al een mooi monument voor een geliefde grootvader. Er staan prachtige, poëtische zinnen in en het geeft een goed beeld van de sociale omstandigheden in de jaren voor 1900 in Gent.

Echt Vlaams?
Een vraag die ik me bij elk Vlaams boek dit jaar zal stellen is: hoe typisch Vlaams is dit boek?  Wat woordkeus en stijl betreft, is het minimaal herkenbaar als Vlaams. Qua situering echter zeer Vlaams: daar zorgen de Groote Oorlog en de sociale beschrijvingen van Gent rond 1900 voor. Maar de rol die de schilderkunst in het leven van de hoofdpersoon speelt, is universeler. Net als de grote thema's: oorlog en liefde en welke littekens die achterlaten.

Stefan Hertmans - Oorlog en terpentijn. Amsterdam, De Bezige Bij, 2014. Geb., 334 pg., met foto's. ISBN:9789023476719.

Wilt u Oorlog en terpentijn bespreken in uw leeskring? De discussietips van Boek-delen helpen u op weg.(KLIK HIER)

Ik las dit boek als 1/30 van de Ik Lees Nederlands uitdaging 2015(KLIK HIER).

© JannieTr, januari 2015

Wat zegt dat nou, zo'n lijstje?

Eindejaarslijstjes?

Het is zo verleidelijk om aan het einde van het jaar de balans op te maken en met allerlei rangschikkingen te komen. Ik vind dat ontzettend moeilijk. Mijn smaak bepaalt niet of een boek goed geschreven of mislukt is. Alleen of ik het met plezier heb gelezen en dat zegt niets over hoe een andere lezer het boek zal ervaren.
En de boeken die me tegenvielen? Die staan niet op mijn weblog, omdat ik dat weinig zinvol vind of omdat ik ze voortijdig dichtgeslagen heb. Conclusie? De boeken die mijn weblog wel haalden, zijn voor mij allemaal geslaagd. En ik heb ze allemaal met veel plezier gelezen.

Toch een beetje statistiek

Ik las dit jaar ongeveer 50 boeken, 37 daarvan haalden dit weblog en 32 daarvan waren oorspronkelijk Nederlands. Vlamingen schreven er 4 van. Er was 1 poëziebundel bij en 9 ervan waren non-fictie boeken. Van de 5 vertaalde boeken kwamen er 3 uit het Frans, 1 uit het Engels en 1 uit het Duits. Voor 5 gold dat je ze (min of meer) een verhalenbundel zou kunnen noemen. Ik las 11 debuten en 5 klassiekers.Van 4 auteurs las ik meer dan 1 boek dit jaar.
(De uitdaging van 2014 heb ik dus ruimschoots gehaald (20 stuks) en ik doe daarom weer mee met de Ik Lees Nederlands uitdaging (KLIK HIER). Voor het komende jaar heb ik besloten minstens 30 Nederlandse en Vlaamse boeken te lezen (eerlijk verdeeld) en daaronder ook 5 verhalenbundels).

Welke boeken kregen de meeste belangstelling? 

Ik postte op Twitter en op Facebook elk nieuw leesverslag en m.n. via Twitter (vaak dankzij uitgever en schrijver) zorgden de retweets voor veel bezoekjes aan mijn weblog. Hier dan toch een lijstje. De meeste belangstelling op mijn blog was er voor (klik op de link als je de recensie wilt zien):

Bregje Hofstede - De hemel boven Parijs (KLIK HIER)
Gijs IJlander - Vergeef ons onze zwakheid (KLIK HIER)
Jan van Mersbergen - De laatste ontsnapping (KLIK HIER)
Gerdien Verschoor - De kop van Wronski (KLIK HIER)
Hans Fallada - Alleen in Berlijn (KLIK HIER)
Kris van Steenbergen - Woesten (KLIK HIER)

Mijn favorieten?

Ik genoot van alle boeken die op dit blog staan. Maar misschien had ik sommige boeken wat meer belangstelling gegund dan ze blijkens de statistieken kregen. Misschien iets voor het komende jaar? Dat geldt voor:

Peter Zantingh - Een uur en achttien minuten (KLIK HIER)
Hannah van Wieringen - De kermis van Gravezuid (KLIK HIER)
Ineke Riem - Zeven pogingen een geliefde te wekken (KLIK HIER)
Remco Campert - Licht van mijn leven (KLIK HIER)

Nou vooruit, omdat het er nu eenmaal bij hoort. Moeilijk kiezen uit al deze mooie boeken, maar het meeste leesplezier beleefde ik dit jaar toch aan Woesten van Kris van Steenberge (KLIK HIER).

© JannieTr, 28 december 2014.