Willem de Geus – Het wasgoed van een onbekende jongen

Mei 2009 – waardering: 6,5. 

                                                     

De dichter: Willem de Geus is  geboren in 1960 in Driebergen. Hij was de vierde zoon in een gezin van 6 kinderen. Tot zijn twaalfde woonde hij in Driebergen, daarna in Leusden en vervolgens op tal van plaatsen. Nu bewoont hij een landhuisje in het Zeeuws-Vlaamse Roverberg. Hij heeft het basisjaar van de Rotterdamse Kunstacademie voltooid en de Cine-workshop van de Vrije Academie in Den Haag gevolgd. Extra kennis van literatuur deed hij op aan de Haagse Hogeschool.

Voor deze bundel uit 1999 publiceerde hij in enkele bloemlezingen en eigen-beheerbundels. Hij deed vertaalwerk voor uitgeverij Maldoror en Poetry International. Meer gegevens zijn niet te vinden: zijn website wordt al sinds 2002 niet meer bijgehouden. Daar staat nog wel een aankondiging van een nieuwe bundel in 2003, met daarin opgenomen de cyclus “Waterzangen”. Elders op internet wordt hij genoemd als presentator (9 september 2005) bij de presentatie in literair theater Perdu van de dichtbundel “De vloeibare jongen” van Thomas Möhlmann.

                                                                    

De dichtbundel: Het wasgoed van een onbekende jongen is zijn eerste officiële uitgave. Een zevental gedichten uit deze bundel verscheen eerder in Bunker Hill: Tijdschrift met literatuur. Het boekje is deel 3 uit de Kleurenreeks van uitgeverij Perdu (Literaire stichting die aandacht wil besteden aan nieuwe ontwikkelingen in proza en poëzie). De uitgave is mede mogelijk gemaakt door Stichting VSB fonds.

Er staan 33 gedichten in over uiteenlopende onderwerpen.

                                                                

Leeservaring: Ik heb de bundel tweemaal gelezen. De meeste gedichten zijn erg moeilijk te begrijpen. Er waren er maar enkele die mij direct aanspraken. Voor andere was wat meer tijd nodig en op de rest kreeg ik geen vat. Omdat ik ook verder niets over de achtergronden van de dichter kon vinden, kon ook kennis van zijn persoonlijk leven geen opening bieden.

Wie zelf een oordeel wil vellen kan 5 gedichten lezen op deze gedichtensite waaronder Glorie, dat ook een van mijn favorieten uit de bundel is. Een ander aansprekend gedicht staat hieronder.

                                                     

Warschau

                                                     

In Warschau sprak een man mij aan,

hoe lang ik ben wilde hij weten.

Hij had zijn pas bij het benaderen

met schoksgewijze herkenning ingehouden.

Een meter eenennegentig,

ja ja, alsof hij het wist.

En we zouden alweer ieder verder gaan;

waarom wilde hij het weten?

De man bestreek zijn wang

en keek mij vragend aan.

                                                        

Na zijn verhaal en milde groet

liep ik door Warschau

alsof ik er geboren was,

op school gezeten had,

gespeeld had met het leven,

niet wist wie van mij schrikken zou:

zijn dode zoon was ik heel even.

                                                                

Amsterdam, Perdu, 1999. Paperback, ingen., 1^e dr. (gesigneerd), 46 p. (Tweedehands nog verkrijgbaar).

                                                         

© JannieTr, 25 mei 2009.

http://www.gedichten.nl/schrijver/Willem+de+Geus

De 100 beste gedichten van 2008 – gekozen door Rob Schouten

Mei 2009 – waardering: 6,5

                                                     

De samensteller:

Rob Schouten (1954) is schrijver, dichter, columnist en literair criticus bij Trouw en Vrij Nederland. Zijn laatste roman was Lusthof (2002), zijn laatste bundel Spijsamen (2007). Samen met Menno Wigman stelde hij de bloemlezingen A thing of beauty (2008) en A joy forever (2008) samen. Hij schreef in deze bundel het voorwoord met verantwoording van de keuze.

                                                         

De bundel:

Zoals elk jaar komt de uitgave van De 100 beste gedichten tot stand in nauwe samenwerking tussen Uitgeverij De Arbeiderspers en de Stichting VSB Poëzieprijs. De 100 beste gedichten biedt ook dit keer een overzicht van het beste wat de poëzie het afgelopen jaar in Nederland en Vlaanderen heeft voortgebracht. De bloemlezing van 2008 is samengesteld door Rob Schouten, dit jaar de juryvoorzitter van de VSB Poëzieprijs 2009, de belangrijkste prijs voor dichters in het Nederlandse taalgebied. (De VSB-prijs 2009 is inmiddels uitgereikt aan: Nachoem M. Wijnberg).

In deze bundel veelbelovend nieuw werk van debutanten als Annemieke Gerrist en Krijn Peter Hesselink, maar ook van gelouterde en heel diverse schrijvers als Hagar Peeters, Tonnus Oosterhoff, Astrid Lampe, H.H. ter Balkt, J. Bernlef en Peter Verhelst.

                                                 

De leeservaring:

Door Mats Beek (van www.schrijversinfo.nl) kwam ik op het idee deze bundel te kopen. In zijn weblog merkte hij op dat hij elk jaar de bundel koopt om op een efficiënte manier op de hoogte te blijven van wat er op poëziegebied verschenen is in het voorbije jaar. Voor de prijs hoeft niemand het te laten: nog geen € 10,-.

De poëzie heeft de laatste jaren te weinig aandacht gehad van mij. Toch kende ik wel een aantal van de uitgekozen dichters, maar er viel nog genoeg te ontdekken. Ik heb alle 100 gedichten gelezen en een voorlopige indeling gemaakt in: 1. meteen raak, daar wil ik de nieuwe bundel van lezen, 2. heel aansprekend, nadere bestudering gewenst, daarna de bundel lezen 3. de moeite waard, maar op dit moment nog te pittig en 4. niet mijn soort gedicht. In de eerste 3 categorieën viel 1/3 van de gedichten (in de laatste categorie dus 2/3). Dat vind ik geen slechte score. Daarop is in dit geval het waarderingscijfer gebaseerd.

                                              

Uitsplitsing:

Cat. 1: 6 dichters: Miriam Van hee, Antoine de Kom, Hans Mirck, Jan Willem Otten, Hagar Peters, Ilija Leonard Pfeiffer.

Cat. 2: 6 dichters: Rouke van der Hoek, Rutger Kopland, Lidy Marissing, Leonard Nolens, Toon Tellegen, Victor Vroomkoning.

Cat. 3: 19 dichters: Mischa Andriessen, H.C. ten Berge, Huub Beurskens, J.A. Deelder, Johanna Geels, Wouter Godijn, Luuk Gruwez, Kees ’t Hart, Hester Knibbe, Herman Leenders, Bart Meuleman, Marcel Möring, Sybren Polet, Willem Thies, Hans Verhagen, Peter Verhelst, Marjoleine de Vos, Leo Vroman, Willem van Zadelhoff.

Het ziet er dus naar uit, dat er hier binnenkort nog wel meer bundels ter sprake zullen komen.

                                               

Amsterdam, De Arbeiderspers, 2009. Paperback, 132 p., met bronopg., isbn: 978029567695. (Nieuw verkrijgbaar voor € 9,95).

                                                                     

©JannieTr, 21 mei 2009.

www.vsbpoezieprijs.nl

Pieter Webeling – Veertig dagen

Juni 2009 – waardering: 6,5.

De hoofdpersoon uit de debuutroman van Pieter Webeling (1965) is een jonge vrouw met hetzelfde beroep als hijzelf: interviewer. Zij is daarin zo succesvol dat ze er een belangrijke prijs mee in de wacht sleept. Ergens halverwege de roman vraagt ze zich af: “Als ik werkelijk betekenis wilde geven aan mijn talent, waarom richtte ik mij dan niet op mooie verhalen? Schrijf fictie. Schrijf een roman. Hoe vaak had ik dat niet gehoord?” Iets dergelijks moet Pieter Webeling zich afgevraagd hebben. Maar het schrijven van een werkelijk goede roman vraagt toch om meer kwaliteiten dan alleen een goed interviewer te zijn. Niet dat Pieter Webeling een slecht boek geschreven heeft (al ik vind de debuutroman van zijn collega Frènk van der Linden - De Steniging van vorig jaar beter geslaagd). Het is dan ook te hopen dat het niet bij dit debuut blijft. Maar er valt toch wel het een en ander af te dingen op deze Veertig dagen.

Het getal veertig speelt een belangrijke rol in het boek. Zo zijn er 3 delen met als titels: Veertig seconden, Veertig dagen en Veertig jaar. Het verhaal ontwikkelt zich vooral in het middelste en omvangrijkste deel. In het eerste deel zijn we er getuige van hoe Jennifer (30 jaar oud) in veertig seconden verliefd wordt op Joeri. Na drie maanden blijkt ze zwanger, maar omdat Joeri het kind niet wil, laat ze het weghalen. Die gebeurtenis vreet aan hun relatie. Joeri maakt een slippertje met Grace, de zus van Jennifer. Het deel eindigt met de bekentenis van Grace aan Jennifer dat ze zwanger is van Joeri en dat ze bij elkaar willen blijven en het kind zullen houden.

In het tweede deel zijn we ruim 5 jaar verder. Jennifer krijgt van haar vader te horen dat Grace kanker heeft en niet lang meer zal leven (nog veertig dagen zal achteraf blijken). Jennifer leeft teruggetrokken in Schagen en werkt er in een boekwinkel. Interviews doet ze nauwelijks meer. Ze heeft een moeizame relatie met een nieuwe vriend: Luc. Het contact met haar zus heeft ze volledig verbroken. Maar Grace zou graag willen dat Jennifer een boek over haar leven schrijft voor haar zoontje David als herinnering aan zijn moeder. Met tegenzin zoekt Jennifer haar zus weer op en begint ze aan het boek. Langzamerhand ontwikkelt zich een band tussen David en Jennifer. Grace wordt steeds zieker en heeft de datum voor de euthanasie al vastgesteld als Jennifer iets te horen krijgt dat haar een reden geeft om haar zus ervan te verdenken haar te willen manipuleren. De haat is nooit helemaal verdwenen en ze neemt wraak voor al het verraad dat haar is aangedaan.

Het derde deel neemt maar enkele bladzijden in beslag. Jennifer is veertig jaar geworden. Zij en Luc hebben David een nieuw thuis gegeven. Jennifer moet verder leven met een zwaarwegend geheim dat ter wille van David nooit bekend mag worden, maar ze vraagt zich af of ze niet een vreselijke vergissing gemaakt heeft. En ze beseft wie ze allemaal tekort gedaan heeft met haar daad. Het doet een beetje denken aan Een nagelaten bekentenis van Marcellus Emants.

Jammer genoeg heeft Webeling een overvloed van bijbelse symboliek in het verhaal willen stoppen. Veertig speelt een belangrijke rol in de bijbel: dat wordt allemaal nadrukkelijk vermeld. Net als het taalkunstje Jezus maken van je zus. Pasen, Hemelvaart, Kerst krijgen extra aandacht en boven het laatste hoofdstuk staat een bijbeltekst die een rol moet spelen in de laatste zinnen van het boek. De namen David en Grace zijn ook niet zonder betekenis. Terwijl er verder eigenlijk nergens tekenen zijn van enig religieus besef bij de hoofdpersonen (alleen Grace wordt naar het eind toe wat spiritueler). Misschien heeft hij het te mooi willen maken?

De karaktertekening valt tegen. Natuurlijk is het erg moeilijk om je als ruim veertigjarige man te verplaatsen in een jonge vrouw. Dat is dan ook maar gedeeltelijk gelukt. Ik vind het niet erg waarschijnlijk dat een dertigjarige, zelfstandige vrouw die geen abortus wil, dat toch doet voor een man die ze pas 3 maanden kent. Ik vind het ook niet logisch, dat ze daar niet vooraf over gesproken heeft met Grace, die altijd als een moeder voor haar geweest is, sinds hun moeder stierf (Jennifer was toen zelf ook pas 5 jaar). Het perspectief ligt bij Jennifer: haar karakter komt daardoor nog enigszins uit de verf. Van Grace weten we al minder en de mannen: Joeri, Luc en de vader blijven nogal vaag, dat zijn meer typetjes geworden.

Toch is het best een aardig boek om te lezen. Sommige scènes zijn ronduit ontroerend en met groot inlevingsvermogen geschreven. De stijl is meestal vlot, soms wat clichématig of gezocht. Er zitten verrassende wendingen in het verhaal, maar de plot is naar mijn smaak wat geforceerd. Als debuut mag het er zijn. En wie weet wat er nog volgt.

De auteur: Pieter Webeling (Den Helder 1965) werkt als interviewer en journalist voor o.a. de Volkskrant, Rails, Jan en Humo en als gespreksleider. Voor zijn boek De vijf grote emoties sprak hij onder meer met Jan Wolkers, Tim Krabbé en Jan Decleir. Veertig dagen is zijn romandebuut. Zie ook www.veertigdagen.nl

Amsterdam, Cossee, 2008. Geb., 203 p., isbn: 978-90-5936-222-2

© JannieTr, 17 mei 2009.

Alexander Pola – Schrijfkramp: light verse & cursiefjes.

Mei 2009 – Waardering: 7,0.

                                                  

De dichter:

POLAK, Abraham (1914-1992) (artiestennaam Alexander Pola), acteur, tekstschrijver en omroepmedewerker (Haarlem 26-6-1914 – Amsterdam 12-10-1992). Gehuwd op 23-4-1941 met Henriette Francisca Ernestina Lijnkamp (ook bekend onder de naam Lily van Haghe) (1904-1997), voordrachtslerares. Dit huwelijk bleef kinderloos. Na echtscheiding (7-5-1954) gehuwd op 1-9-1954 met Katharina Johanna Berndsen (1923-1982), cabaretière. Uit dit huwelijk werd 1 dochter geboren: Clairy Polak, NOVA-presentratrice.

Alexander Pola is vooral bekend van radio en TV: Negen heit de klok en Radio Nederland Wereldomroep (radio), Oppassen en Zeg eens AAA (TV-series), VARA-gids (aforismen) en uiteraard Farce Majeure waar Alexander Pola veel van de cabaretachtige liedteksten voor schreef. Daarnaast verschenen van zijn hand enkele bundels met zgn. light-verses.

                                                                             

Bij Meander vond ik de volgende uitleg daarover:

"Light verse", in het Nederlands ook "plezierdichten" genoemd, is de naam voor de poëzie die geschreven wordt met het doel de lezer te amuseren. Samen met de traditionele lyriek en de liedjes, behoren de diverse soorten "light verse" tot de vormvaste poëzie.
Dat brengt met zich mee dat hun vaste vormkenmerken soms erg beperkend op hun inhoud gaan werken. Nochtans zijn de subgenres van de vormvaste poëzie niet altijd streng van elkaar afgescheiden: sommige ernstige dichters verwerken heel wat humor in hun teksten, en in heel wat "light verse" vinden we een ernstige of melancholieke ondertoon terug.
Het lichte vers kende in de jaren zeventig en tachtig een grote bloei, met vooraanstaande dichters als Kees Stip, Drs. P, Annie M.G.Schmidt, Driek van Wissen en Ivo de Wijs. (Bron: Meander).

                                                  

Dat de vaste vormkenmerken beperkend op de inhoud werken staat voor mij niet vast. Het kan, maar het is niet noodzakelijk: we maken deze opmerking toch ook niet t.a.v. b.v. de sonnetten van Kloos of Bloem? Met de constatering dat de verschillende subgenres van de vormvaste poëzie soms maar moeilijk van elkaar afgescheiden kunnen worden kan ik het wel eens zijn. Ik vind eigenlijk Plezierdichten (zoals drs. P. ze noemt) een betere term. Maar los van dit alles staat, dat sommige dichters de kunst verstaan om juweeltjes van schijnbaar ongedwongen versjes te maken: goochelend met onze taal laten ze ons lachen of in de spiegel kijken, zetten ze aan tot nadenken of relativeren. Dat je daarvoor een echte taalkunstenaar moet zijn, wordt wel eens over het hoofd gezien.

                                                            

De bundel:

In Schrijfkramp staan 5 Cursiefjes, een soort radio-columns die Alexander Pola schreef voor de Radio Wereldomroep. Nog steeds aardig om te lezen. De onderwerpen ervan zijn goed gekozen. Ze worden aangehaald door dochter Clairy Polak in de uitzending van Profiel van 14 januari 2009. Van harte aanbevolen, deze video. Schrijfkramp bevat ook een aantal liedjes uit Farce Majeure. Ook daarvan zijn er enkele op de video te beluisteren. Van het Radio-programma Negen heit de klok zijn 3 liedjes opgenomen (1947-1949).

Een bloemlezing uit bundels met light-verse vormt de hoofdmoot van deze bundel. Ze komen uit: Fabelachtig drukwerk, Kapstokken voor een grapjas, Mengvoer en Nou…èn?, handleiding voor optimisten. Het merendeel valt inderdaad onder plezierdichten, maar ze kunnen toch af en toe best venijnig bijten.

Bijzonder en verrassend zijn de gedichten waarmee de bundel opent: Uit de cyclus “Saskia”. Het zijn grensgevallen: hier gaat de term light-verse geregeld wringen.

                                                         

Leeservaring:

Zelden sloeg ik vroeger een uitzending van Farce Majeure over. Toen ik dit boekje dan ook tegenkwam op de boekenmarkt kon ik het niet laten liggen. Toch had de inhoud ervan nog enige verrassingen in petto.

Wat allereerst opviel was dat de liedjes uit Farce Majeure, ondanks dat het programma op de actualiteit gebaseerd was, nog niets aan kracht ingeboet hebben. Veel van wat toen speelde is ook nu nog aan de orde. Bovendien viel me de rebelse toon van Pola op, zowel bij deze liedjes, als bij die uit Negen heit de klok. Volgens zijn dochter moeten we de stellingname van haar vader niet al te principieel opvatten, al stelde hij misstanden wel graag aan de kaak. In het uit 1949 daterende Ik ben zo heerlijk jong… geeft hij de oudere generatie een veeg uit de pan, omdat ze denken de wijsheid in pacht te hebben en geen benul hebben van wat de oorlog betekend heeft voor de generatie die ze zo heerlijk jong noemen. De liedjes uit Farce Majeure gaan over voetbalsupporters, de plezierjacht, gastarbeiders, het milieu, bezwaren tegen inenten, recycling, etc. Kortom: ze zijn nog steeds herkenbaar, al zijn ze gezongen nog beter. In de Profiel-uitzending zijn er enkele te beluisteren. De limericken en light-verse zijn goochelkunstjes met taal. Je moet er alleen niet teveel van in een keer willen lezen, want dan verslapt de aandacht voor de creatieve vondsten en bij teveel woordspelingen gaat de lol er een beetje af.

Verrassend waren echter voor mij vooral de gedichten uit de cyclus “Saskia”. Een paar citaten:

                                                                 

Van alle woorden, die ik heb geschreven

In heel die schrijfkramp van mijn leven

Klinkt aan het eind slechts één woord na:

Saskia.

Van alle zinnen, die ik heb geschreven

Rest er slechts één, die aan mijn leven

De zin gaf waarom ik besta:

Saskia.

* * *                                

Hij leefde voort omdat het leven verder ging

(Dat was hem ook herhaaldelijk verzekerd).

Dus dronk hij zonder dorst nog uit de beker

En at, al was de eetlust ook gering.

Hij deed zijn werk als vroeger en bleef noest

Maar zonder van zijn arbeid te genieten.

Het hóefde niet meer zo… maar ja “het moest!”

Dat zeiden allen steeds voordat ze hem verlieten.

* * *                                               

Zonsondergang. Maar wie zou treuren?

Nooit toont de hemel schitterender kleuren

Dan bij die rode zwanenzang.

Het zal, mijn liefste, niet zo lang meer duren,

Maar weet dan, dat jij in mijn late uren

De kleuren was van mijn zons ondergang.

* * *                                                                 

Wij droomden beiden onze eigen dromen,

Die nimmer in vervulling zullen gaan.

Wij hebben beiden er genoegen mee genomen,

Dat wij met dromen onze tijd hebben verdaan.

Als ik ontslapen ben zul jij pas uit je droom ontwaken

En weten, wat ik wist reeds al die tijd:

Dat mijn droom was: jou tijdig wakker maken

En dat ik jóuw droom was, misvormd tot werk’lijkheid.

                                                 

Baarn, Fontein, 1984. Paperback, 1e dr., 126 p., isbn: 90-261-0184-8. (Alleen antiquarisch en tweedehands verkrijgbaar).

                                                                                                                         

© JannieTr, 9 mei 2009.

http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn6/polaka

http://profiel.kro.nl/uitzendingen/2009/0114-alexander-pola/intro.aspx